Emerytury i renty
W OFE pieniądze są twoje, w ZUS państwowe
System zusowski zabezpiecza tylko obietnica państwa, z której może się ono wycofać w jednej ustawie
Rz: Czyje są pieniądze w tzw. II filarze? Na pewno składkowiczów?
Prof. Aleksander Chłopecki: Status prawny środków w II filarze nie jest do końca jasny, bo ustawodawca spowodował – m.in. przez niejasną konstrukcję otwartego funduszu emerytalnego – zaciemnienie tego obrazu. Fundusz jest osobą prawną, a towarzystwo funduszy emerytalnych, skądinąd odrębna osoba prawna, jest jego organem. Czyli osoba prawna jest organem innej osoby prawnej, swoista „baba w babie”. Własność aktywów zgromadzonych w funduszu emerytalnym w sensie najbardziej formalnym przysługuje zatem funduszowi.
Powinienem był więc zapytać: jakie uprawnienia ma do nich ubezpieczony?
Uczestnikowi funduszu przysługuje ograniczone czasowo, przedmiotowo i podmiotowo uprawnienie do dysponowania zgromadzonymi środkami. Ponadto środki te, prawo dysponowania nimi, wchodzą do majątku uczestnika i z pewnymi wyłączeniami do spadku. Z punktu widzenia prawa cywilnego stanowią element mienia uczestnika. Choć nie można mówić o własności, to w żadnym razie nie mogą być uznane za publiczne.
Dużo mówi się o dziedziczności wkładów w OFE. Jak to wygląda?
Zawierając umowę z funduszem, uczestnik może wskazać jedną lub więcej osób, na których rzecz ma nastąpić po je-go śmierci wypłata środków niewypłaconych współmałżonkowi. Jest to tzw. dyspozycja na wypadek śmierci. Podobne regulacje spotkać można w prawie bankowym i funduszach inwestycyjnych. Jeżeli w chwili śmierci członek OFE pozostawał w związku małżeńskim, fundusz wypłaca połowę środków na rachunek małżonka. Niewykorzystane trafiają do osób wskazanych przez zmarłego, a w razie ich braku wchodzą do spadku.
Jaki jest status środków z II filara po uzyskaniu emerytury?
Ustalenie prawa do emerytury (mówimy o emeryturze dożywotniej) powoduje utratę członkostwa w OFE i prawa do dysponowania środkami. Jest to cena, jaką emeryt płaci za ustalenie emerytury na określonej (gwarantowanej) wysokości, należy bowiem przypomnieć, że może on żyć bardzo długo i przejeść składki, bądź krótko, a wtedy „wyrównuje” niedobór wynikły ze zbyt długiego życia kogoś innego. System staje się wówczas nie tyle systemem kapitałowym, ile raczej ubezpieczeniowym.
Przejdźmy do pomysłów rządu. Jaki jest status środków w ZUS?
Nie jestem zdolny przewidzieć rozwiązań zawartych w planach rządu. Bezspornie środki w ZUS nie będą mieć statusu aktywów, nie będą bowiem aktywami zabezpieczone. Można dyskutować, czy nie jest wystarczające samo zobowiązanie Skarbu Państwa.
Obecnie na koncie ubezpieczonego ewidencjonuje się informacje o zwaloryzowanej wysokości składek na ubezpieczenie emerytalne, z wyłączeniem składek na OFE. Zarządzany przez ZUS Fundusz Ubezpieczeń Społecznych jest zaś powołany do realizacji zadań z zakresu ubez-pieczeń społecznych. Przepisy te nie dają żadnych przesłanek do uznania środków w FUS za element majątku ubezpieczonego.
Jaki będzie więc status części przekazanej do ZUS?
Zakładając, że nowe regulacje odnoszące się do części składki odebranej OFE będą paralelne do funkcjonujących teraz w tzw. systemie zusowskim, nastąpi diametralna zmiana jej statusu. Zamiast do majątku ubezpieczonego, wpływać będzie do kasy państwa.
Nie wszystko jedno, na jaką kupkę idą składki, byle kiedyś do nas wróciły?
Te kupki zasadniczo się różnią. Istotą ubezpieczenia i lokat kapitałowych jest uzależnienie wartości składek od wartości zabezpieczających ich wypłatę aktywów. To podstawowa cecha odróżniająca system kapitałowy od zusowskiego, gdzie zabezpieczeniem jest czysta obietnica państwa, z której może się ono wycofać za pomocą jednej krótkiej ustawy.
Czy proponowane zmiany rządu nie naruszają praw nabytych ubezpieczonych?
Jakkolwiek faktycznie środki płacone przez ubezpieczonego się nie zwiększą, to jednak ich część nie będzie wpływać do jego majątku. Stanowi to zwiększenie daniny publicznej i o ile będzie wprowadzone w trybie dopychania kolanem (cytując premiera), może wywołać poważne wątpliwości konstytucyjne.
Przeczytaj więcej o: Aleksander Chłopecki, OFE, składki, zus
Rekomenduj artykuł Oddano głosów:
